Kunstenaar en filmmaker Steve McQueen wint Erasmusprijs 2026
De Stichting Praemium Erasmianum heeft de Erasmusprijs 2026 toegekend aan kunstenaar en filmmaker Steve McQueen (1969). Het thema van de prijs is dit jaar Ecce Homo, Zie de mens.
Photo Caption: On the photo: Artist and filmmaker Steve McQueen (1969), awarded the Erasmus Prize 2026 by The Praemium Erasmianum Foundation. Photo credits: Wesley Verhoeve”
Als regisseur en kunstenaar toont McQueen bij uitstek wie we zijn in momenten van kwetsbaarheid, hoe we met elkaar omgaan en hoe de geschiedenis ons heden vormt. Dat doet hij zonder te oordelen en zonder angst voor morele complexiteit. Dit sluit aan bij de humanistische benadering in de geest van Desiderius Erasmus. In zijn geschriften moedigde Erasmus mensen aan onrecht ter discussie te stellen, zonder ooit empathie en menselijkheid los te laten. Steve McQueen zet die traditie voort in visuele vorm.
Steve McQueen groeide op in Londen als zoon van een vader uit Grenada en een moeder geboren in Trinidad. McQueen verwierf voor het eerst erkenning als beeldend kunstenaar in de jaren negentig met experimentele videowerken zoals Bear (1993), waarin hij zonder woorden laat zien hoe intieme blikken en geflirt kunnen omslaan in agressie tussen twee personages. Zijn status als baanbrekend kunstenaar werd bevestigd door tentoonstellingen in toonaangevende instellingen en door de toekenning van de Turner Prize in 1999.
In 2008 maakte McQueen zijn speelfilmdebuut met Hunger, gevolgd door Shame (2011), 12 Years a Slave (2013), Widows (2018) en Blitz (2024). Met een beheerste en evenwichtige regie vraagt hij het publiek niet weg te kijken, maar het ongemak te verdragen. Hij nodigt uit tot reflectie en betrokkenheid. Met 12 Years a Slave, het verhaal van een vrije man die tot slaaf wordt gemaakt, werd hij de eerste zwarte filmmaker die de Academy Award voor Beste Film won.
Voortbouwend op deze basis ontwikkelt McQueen grootschalige projecten waarin persoonlijke verhalen, collectieve geschiedenissen en immersieve kunst samenkomen. In zijn documentaire Occupied City (2023) worden de straten van Amsterdam levende herinneringen: de bezetting in oorlogstijd wordt verbonden met het leven gedurende de coronapandemie. Onlangs werd de 34-uur-durende versie van deze film geprojecteerd op de façade van het Rijksmuseum in Amsterdam. In zijn nieuwe werk Atlas (2026) verkent hij de grenzen van ruimte, geheugen, perspectief en tijd.
In een wereld die wordt gekenmerkt door polarisatie en ongelijkheid vraagt McQueens werk om aandacht en empathie. Het nodigt ons uit om zorgvuldig en zonder vooroordelen te kijken – ecce homo – en onszelf in de ander te herkennen. Voor zijn onophoudelijke toewijding aan de verbeelding van de mens in al diens facetten, in al diens fraaie en donkere kanten, kent de Stichting Praemium Erasmianum de Erasmusprijs 2026 toe aan Steve McQueen.
De Erasmusprijs wordt jaarlijks toegekend aan een persoon of instelling die een buitengewoon belangrijke bijdrage heeft geleverd op het gebied van de geesteswetenschappen en de kunsten. Zijne Majesteit de Koning is Regent van de Stichting. De Erasmusprijs bestaat uit een geldbedrag van € 150.000. De prijs zal worden uitgereikt in het najaar van 2026.
